در جاده همدان ملاير، پس از دو راهى جوكار به سمت راست كه بپيچيد وارد جاده تويسركان مى شويد، پس از گذشتن از گردنه اى شهر در زير پا ديده مى شود.
بهار با سبزى و طراوت خاص خود به شهر تويسركان يكى از شهرهاى استان همدان پاى گذاشته و آن را سرشار از زيبايى و زندگى كرده است.
تويسركان در جنوب كوه الوند و شهر همدان واقع شده، وسعت آن يك هزار و ۴۸ كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا يك هزار و ۷۴۸ متر است و بيش از ۱۲۰ هزار نفر جمعيت دارد.
اين شهر به خاطر تعدد و بزرگى درخت هاى گردويى اش بسيار معروف است. آب و هواى شهر معتدل كوهستانى است و به همين علت در ايام نوروز هوا در آن كمى سرد است اما در ارديبهشت و خرداد هوا عالى است. پس از وارد شدن در قسمت شمال شهر ارتفاعات زيباى كلاه قاضى، شاه نشين بزرگ، يخچال صاحب الزمان و قزل ارسلان ديده مى شوند.
در شهر كه قدم مى زنى با ديدن تنه سبز درختانى كه نه از باد و باران كه از آجر و سيمان در امان مانده اند احساس آرامش مى كنى.
مردم شهر به لهجه ها و زبان هاى مختلف لكى، لرى، كردى و تركى صحبت مى كنند.
اين شهر بر روى ويرانه هاى شهر قديمى رودلاور (روز آور) كه بر اثر حمله مغول ويران شده، ساخته شده است.
در واقع پس از ويرانى رود آور از ادغام دو روستاى توى و سركان تويسركان به وجود آمده است.
حمدالله مستوفى در كتاب معروف نزهه القلوب مى گويد: رود آور ولايتى است در همدان و قصبات مشكلان توى و سركان با هفتاد موضع ديگر بدان تعلق دارد.
بناهاى ديدنى كه پس از ورود به شهر آن ها را مى بينيم عبارتند از:
۱. مقبره حيقوق نبى از انبياى بنى اسراييل كه بين سال هاى ۶۰۰ الى ۶۵۰ قبل از ميلاد زندگى مى كرده و معاصر دانيال نبى و از جمله يهوديانى بوده كه در اسارت كلدانيان به اين منطقه تبعيد شده است، در تويسركان قرار دارد. ساختمان اين مقبره قبل از استيلاى اعراب بنا شده و در زمان سلاطين عرب يك قسمت از طبقه فوقانى آن كه خراب شده مرمت شد ولى مجددا خراب شد تا اين كه ۸۰ سال پيش توسط عده اى از خيرخواهان شهر تعمير شده است.
۲. مدرسه شيخ على خانى، مدرسه علميه تويسركان كه از بناهاى قديمى است و در زمان شيخ الملوك زنگنه از وزراى سلاطين صفويه ساخته شده است.
۳. مقبره زيبا و با شكوه ميررضى الدين آرتيمانى شاعر معروف دوران صفوى كه در زمان شاه عباس قاضى صاحب ديوان بود، ساقى نامه وى بسيار مشهور است كه با اين مطلع معروف شروع مى شود و همين بيت ها نيز بر سر قبرش نگاشته شده. مقبره رضى الدين آرتيمانى در دره بسيار باصفاى سركان كه خرم رود نيز از كنار آن مى گذرد واقع شده است. خانه صحبت الله مرادى ديگر جاذبه گردشگرى منطقه است. صحبت الله مرادى يكى از افراد بنام و اهل مطالعه و تحقيق تويسركان است.
يكى از جذابترين مراسم هاى محلى مراسم سمنو پزان است كه دراواخرپاييز شروع مى شود.
پس از سيزده بدر همه مى دانند كه بايد خود را براى مراسم سمنو پزان آماده كنند. زن ها گندم ها را بر ظرف مخصوص مى ريزند تا مدت روييدن و سبز شدن آن سپرى و آماده براى كوبيدن شود. بزرگ محله زنان و دختران را براى كوبيدن سبزه بهاره سنتى خبردار مى كند و در حياط بزرگ جمع مى شوند.
دخترها دسته جمعى مى خوانند:
سمن پزن ليلى دوس دس خوواريش خيلى»
بعد از آن كه ديگ ها و ظرف ها از آب سبزه صاف شده پر شد به پاتيل بزرگى كه روى اجاق نصب شده منتقل مى شود. زنان در تمام اين مراسم با وضو شركت مى كنند. پس از آماده شدن همه چيز زنى كه سردمدار است با فرستادن صلوات اجاق ها را روشن مى كند. در اين مراسم تنقلات فصل در سينى هاى بزرگى براى گردانندگان مراسم به رسم خسته نباشيد آورده مى شود. سپس با پاروهاى چوبى بلند و سيخ هايى كه انتهاى آن پهن است هر كس نيتى مى كند و پاتيل را به هم مى زند. مردم معتقد هستند كه در اين شب فاطمه دختر پيامبر اسلام به آن جا مى آيد.
پس از پخته شدن و سرد شدن سمنو نوبت به تقسيم آن مى رسد. مسوولان مراسم با ابزارى به نام آب گردان كفگيرهاى بزرگ سمنو را ميان ديگ ها و قابلمه هاى بزرگ مطابق سهم شركت كنندگان تقسيم مى كنند.
متاسفانه اين مراسم با صفا و پر مهر و محبت كه باعث اتحاد و همدلى مردم مى شد روز به روز كم رنگ تر مى شود و نه مردم و نه مسوولان توجه جدى به برگزارى آن همچون بسيارى از مراسم ديگر نمى كنند.
از شهر كه خارج شويد و در امتداد غرب به طرف جاده اسدآباد باغ هاى بسيار زيبايى كه به تازگى به شكوفه نشسته اند قرار دارند و كمى آن سوتر قله خان گرمرز قرار دارد.
ابتدا بايد كمى پياده رفت تا به دامنه هاى آن رسيد. پس از آن شيب تند مى شود. پس از دو ساعت راهپيمايى به قله زيباى كوه مى رسيد كه در فصل بهار پر از آلاله هاى وحشى است.
قله خان گرمرز محوطه بسيار بزرگ تختى است. زبان شناسان ريشه كلمه خان گرمرز را اورمزد يا جايى كه اهورا مزدا فرود مى آيد مى دانند.